Een ongeluk op de werkvloer, een burn-out of uitval na een ongeval buiten werktijd – de grens tussen pech en juridische verantwoordelijkheid is dun. Werkgevers hebben een vergaande zorgplicht voor de veiligheid en gezondheid van hun werknemers.
Zorgplicht van de werkgever
Werkgevers moeten risico’s beperken, duidelijke instructies geven en zorgen voor toezicht. Niet alleen bij fysiek gevaar, maar ook bij stress, intimidatie of overbelasting. Voldoet een werkgever niet aan de zorgplicht, dan is deze in principe aansprakelijk. De werkgever moet bewijzen dat aan de zorgplicht is voldaan.
Op grond van de wet (art. 7:658 BW) is de werkgever verplicht om alle redelijke maatregelen te nemen om te voorkomen dat een werknemer schade lijdt tijdens de uitoefening van zijn werkzaamheden. Die verplichting gaat dus ver:
- Risico’s moeten tijdig worden geïnventariseerd (RI&E)
- Instructies en voorlichting moeten voldoende en actueel zijn
- Toezicht op naleving van veiligheidsmaatregelen is vereist
Uitgangspunt is dat de werkgever aansprakelijk is voor de schade die de werknemer leidt in de uitoefening van het werk. Kan de werkgever aantonen dat hij zijn verplichtingen is nagekomen of dat de schade het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer, dan is hij niet aansprakelijk.
Ongevallen en aansprakelijkheid
Bij bedrijfsongevallen (zoals valpartijen, snijwonden of rugklachten door fysiek werk) is de juridische toets streng. De werknemer hoeft alleen te bewijzen dat hij schade heeft opgelopen tijdens het werk; de bewijslast dat de werkgever voldoende veiligheidsmaatregelen heeft genomen, ligt bij de werkgever.
Let ook op:
- Schade kan zowel lichamelijk als psychisch zijn
- Ook verkeersdeelname tijdens werk (zoals bij bezorgers) kan onder werkgeversaansprakelijkheid vallen
- De schade kan bestaan uit medische kosten, loonderving, immateriële schade of verlies aan verdienvermogen
Aansprakelijkheid buiten werktijd
De zorgplicht houdt niet altijd op bij de deur. Soms is een werkgever ook verantwoordelijk voor situaties tijdens bedrijfsuitjes, reizen of thuiswerken. In sommige gevallen strekt de zorgplicht zich dus ook uit tot situaties buiten werktijd. Rechters hebben geen vaste richtlijnen voor het vaststellen van de aansprakelijkheid, maar er wordt vaker wel dan geen aansprakelijkheid vastgesteld.
Voorbeeldvragen:
- Is een werkgever aansprakelijk voor een val tijdens een teamactiviteit?
- Had de werkgever moeten zorgen voor een ergonomische thuiswerkplek?
- Hoe ver strekt de zorgplicht bij werk over de grens of zakenreisjes?
Stress, werkdruk en psychosociale belasting
Arbeidsomstandighedenwetgeving vraagt ook aandacht voor psychosociale belasting (PSA). Werkgevers moeten actief beleid voeren om psychosociale belasting te beperken. Denk aan werkdruk, pesten of agressie. Daarbij horen duidelijke afspraken, een goed meldpunt en aandacht voor signalen van overbelasting.
Preventieve vragen zijn onder meer:
- Zijn de taken en verwachtingen realistisch?
- Zijn er meldpunten of vertrouwenspersonen beschikbaar?
- Wordt werkdruk structureel gemonitord?
- Hoe wordt gereageerd op herhaalde signalen of klachten van werknemers?
Een goed PSA-beleid kan niet alleen schade voorkomen, maar ook aansprakelijkheid beperken.
Arbo, RI&E en verzuimbeleid
Werkgeversaansprakelijkheid en arbo-regelgeving grijpen in elkaar. De Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) vormt de basis voor een verantwoord arbeidsomstandighedenbeleid. De risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) is wettelijk verplicht. Die moet actueel zijn en leiden tot concrete maatregelen; het beleid moet daadwerkelijk worden toegepast. Werkgevers die hierop bezuinigen, lopen onnodig risico.
Belangrijke documenten zijn:
- Een RI&E die specifiek op het bedrijf is opgesteld en plan van aanpak
- Preventiemaatregelen en instructies
- Verslagen van werkoverleggen of evaluaties na incidenten
- Notities over herhaalde signalen of klachten
Een sterke administratie ondersteunt het standpunt dat de werkgever zijn verplichtingen serieus neemt.
Tot slot
Schade tijdens of door werk leidt niet automatisch tot aansprakelijkheid – maar het is zelden uitgesloten. Aansprakelijkheid bij schade is nooit zwart-wit, maar vaak goed te voorkomen. De sleutel ligt in heldere maatregelen, praktische preventie en zorgvuldige vastlegging.
Deze tekst is bedoeld als algemene toelichting. Er worden op dit moment geen juridische diensten aangeboden of opdrachten aangenomen.
Lisanne Vanhommerig 