Arbeidsrelaties veranderen. Soms geleidelijk – bij functiewijziging, reorganisatie of loonaanpassing. Soms abrupt – bij ontslag op staande voet of het beëindigen van een tijdelijk contract. Juist op deze momenten is het arbeidsrecht complex: wat mag wel, wat niet, en welke afspraken zijn bindend?
Wijziging van functie, arbeidsvoorwaarden of werklocatie
Werkgevers mogen niet zomaar eenzijdig iets veranderen aan de inhoud van de arbeidsovereenkomst. Zelfs als er een wijzigingsbeding is opgenomen, gelden er strikte eisen:
- Is er sprake van gewijzigde omstandigheden die de wijziging rechtvaardigen?
- Is het voorstel redelijk en heeft de werknemer individuele belangen die meegewogen moeten worden?
- Kan de werkgever de wijziging als ‘goed werkgever’ toch doorvoeren?
Functiewijzigingen, overplaatsingen of aanpassingen in het loon of bonusstructuren vragen om zorgvuldigheid, zeker als de werknemer bezwaar maakt.
Beëindiging met wederzijds goedvinden (vaststellingsovereenkomst)
De meest voorkomende manier van beëindiging van een arbeidsrelatie, is de beëindiging met wederzijds goedvinden. Er wordt dan een vaststellingsovereenkomst gesloten; veelal afgekort tot vso. Daarbij maken partijen afspraken over de einddatum, opzegtermijn, financiële regeling, vrijstelling van werk en meer.
Aandachtspunten zijn onder andere:
- Recht op WW en de wettelijke bedenktermijn
- Inhoud en formulering van finale kwijting
- Beoordeling van eventuele vergoedingen (transitievergoeding, extra vergoeding)
- Inleveren van middelen en geheimhouding
Hoewel een vso relatief snel te regelen is, blijft het arbeidsrechtelijk een ingrijpend document met blijvende gevolgen.
Opzegging & ontslag op staande voet
Beëindiging van de arbeidsovereenkomst door opzegging is strak geregeld in de wet. Bij een vast contract, een contract voor onbepaalde tijd, kan dat alleen via het UWV of de kantonrechter, tenzij partijen het anders regelen. Of het UWV of de rechter toestemming geeft om de arbeidsrelatie te beëindigen, hangt af van veel factoren.
Bij ontslag op staande voet – natuurlijk ook een vorm van beëindiging door opzegging – moet sprake zijn van een dringende reden én moet direct zijn gehandeld. Alleen dan kan zo’n ontslag plaatsvinden zonder tussenkomst van een rechter. Denk aan:
- Diefstal of fraude
- Werkweigering of herhaald ongeoorloofd verzuim
- Ernstige vertrouwensbreuk
De lat ligt hoog. Jurisprudentie laat zien dat vormfouten of onzorgvuldige dossiervorming tot vernietiging van het ontslag leiden. Werknemers laten het er vrijwel nooit bij zitten. Vaak wordt zo’n ontslag alsnog voor de rechter gebracht of sluiten partijen alsnog een vso.
Transitievergoeding & billijke vergoeding
Bij beëindiging van het dienstverband kan de werknemer recht hebben op een transitievergoeding. In uitzonderlijke gevallen kent de rechter daarnaast een billijke vergoeding toe, bijvoorbeeld als de werkgever ernstig verwijtbaar heeft gehandeld.
De hoogte van de transitievergoeding is wettelijk vastgelegd, maar kan door aanvullende afspraken of afwijkende berekeningselementen verschillen. Ook kan de hoogte van de transitievergoeding verschillen per ontslagreden. En let op: een transitievergoeding is iets anders dan een ontslagvergoeding die in een vso wordt overeengekomen. De ontslagvergoeding in een vso kan zo hoog of laag zijn als partijen overeenkomen.
Bij het bepalen van een eventuele billijke vergoeding kijkt de rechter onder andere naar:
- Duur van het dienstverband
- Aard van het gedrag van de werkgever
- Kans op ander werk en financiële gevolgen
Tijdelijke contracten: beëindigen of verlengen?
Bij contracten voor bepaalde tijd speelt het automatisch eindigen of stilzwijgend verlengen vaak een rol. Vergeet niet:
- Tijdig aanzeggen bij tijdelijke contracten van 6 maanden of langer
- In de gaten houden of de ketenregeling wordt doorbroken
- Op tijd nadenken over verlenging, conversie naar vast of afscheid
Een contract dat ongemerkt stilzwijgend doorloopt, kan leiden tot een vast dienstverband zonder dat dat de bedoeling was. Waarschijnlijk zal de regelgeving hierover op redelijk korte termijn (alweer) veranderen. Er is een wetsvoorstel ingediend, dus het is afwachten wat er uiteindelijk uitkomt. De afgelopen jaren zijn de regels rondom de ketenregeling al heel vaak veranderd. Let dus altijd goed op dat de juiste termijnen worden gehanteerd.
Tot slot
Wijziging en beëindiging van de arbeidsovereenkomst zijn momenten waarop de juridische positie scherp telt. Zowel voor werkgevers als voor werknemers. In deze bijdrage is een overzicht gegeven van veelvoorkomende thema’s, zonder volledig te kunnen zijn.
Deze tekst is bedoeld als algemene toelichting. Er worden op dit moment geen juridische diensten aangeboden of opdrachten aangenomen.
Lisanne Vanhommerig 